Các cục máu đông là những cục máu nửa rắn hình thành trong các tĩnh mạch hoặc động mạch. Nhận thức được các dấu hiệu và triệu chứng của cục máu đông có thể giúp mọi người tìm cách điều trị nếu họ gặp phải chúng.
Một cục máu đông có thể đứng yên và cản trở dòng chảy của máu. Hoặc, nó có thể vỡ ra và đi khắp cơ thể.
Hãy đọc để biết thêm thông tin về các dấu hiệu và triệu chứng của cục máu đông và cách bác sĩ có thể điều trị.
Dấu hiệu và triệu chứng
Một số người có nguy cơ cao bị cục máu đông. Theo Hiệp hội huyết học Hoa Kỳ (ASH), các yếu tố làm tăng nguy cơ phát triển cục máu đông của một người bao gồm:
- Uống thuốc tránh thai
- Bất động trong thời gian, ví dụ, thời gian nằm viện.
- Béo phì
- Hút thuốc
- Trên 60 tuổi
- Tiền sử gia đình bị cục máu đông
- Thai kỳ
- Một số bệnh ung thư
- Chấn thương
- Bệnh viêm mãn tính
- Bệnh tiểu đường
Những người có nguy cơ phát triển cục máu đông nên nhận thức được các dấu hiệu và triệu chứng liên quan. Theo Hiệp hội cục máu đông Hoa Kỳ, các triệu chứng là khác nhau tùy thuộc vào loại cục máu đông.
Triệu chứng huyết khối tĩnh mạch sâu
Huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT) là một cục máu đông thường xảy ra ở một tĩnh mạch chính ở chân, nhưng nó cũng có thể phát triển ở xương chậu hoặc cánh tay.
DVT có thể không gây ra bất kỳ triệu chứng nào, nhưng nếu các triệu chứng xảy ra, chúng có thể bao gồm:
- Thấy ấm, nóng vị trí của cục máu đông
- Đau ở chân hoặc cánh tay bị cục máu đông
- Sưng ở chân và bàn chân hoặc cánh tay và bàn tay bị ảnh hưởng
- Da chuyển sang màu đỏ hoặc tím
Các triệu chứng thường là cục bộ và chỉ ảnh hưởng đến một cánh tay hoặc chân. Liên minh Huyết khối quốc gia Hoa Kỳ nói thêm rằng sự đau đớn hoặc khó chịu của loại cục máu đông này có thể tương tự như cảm giác của căng cơ.
Thuyên tắc mạch phổi
Thuyên tắc phổi xảy ra khi cục máu đông hoặc một phần của cục máu đông đi qua tĩnh mạch và kết thúc trong phổi. Tình trạng này có thể gây tử vong.
Theo Hiệp hội cục máu đông Hoa Kỳ, một số triệu chứng phổ biến của tắc mạch phổi bao gồm:
- Đau nhói ở ngực, đặc biệt là khi hít thở sâu
- Ho ra máu
- Sốt
- Chóng mặt
- Mạch nhanh
- Đột ngột khó thở
- Đổ mồ hôi không giải thích được
Bạn nên tìm sự giúp đỡ khẩn cấp ngay lập tức nếu gặp bất kỳ dấu hiệu nào của tắc mạch phổi.
Huyết khối động mạch
Các cục máu đông trong động mạch thường tạo ra các triệu chứng nhanh chóng vì chúng cắt oxy đến các cơ quan nhanh hơn các loại cục máu đông khác. Chúng có thể gây ra các triệu chứng và biến chứng khác nhau, bao gồm đau tim, đột quỵ, đau dữ dội và tê liệt.
Các vị trí khác
Mặc dù DVT và tắc mạch phổi là phổ biến, nhưng cục máu đông có thể xảy ra ở các khu vực khác của cơ thể.
Theo ASH, cục máu đông ở các bộ phận khác của cơ thể có thể gây ra các triệu chứng sau:
- Bụng: Đau bụng, nôn hoặc tiêu chảy.
- Não: Nói khó, yếu ở mặt hoặc cánh tay, các vấn đề về thị lực, chóng mặt hoặc nhức đầu dữ dội.
- Tim: Nặng ở ngực, đau ngực, khó thở, buồn nôn, cảm giác lâng lâng hoặc khó chịu ở phần thân trên.
Chẩn đoán
Quá trình chẩn đoán có thể thay đổi tùy thuộc vào vị trí nghi ngờ bị cục máu đông.
Bác sĩ có thể đặt câu hỏi về các triệu chứng và thực hiện kiểm tra thể chất.
Theo Liên minh Huyết khối quốc gia Hoa Kỳ, một số xét nghiệm điển hình bao gồm:
- Siêu âm, phương pháp mà các bác sĩ thường sử dụng để chẩn đoán DVT
- Chụp tĩnh mạch, sử dụng thuốc nhuộm để hiển thị lưu lượng máu trong tĩnh mạch
- Quét MRI
- Chụp động mạch phổi, trong đó các bác sĩ sử dụng thuốc nhuộm và chụp X-quang ngực để xác định xem có thuyên tắc phổi hay không
Các bác sĩ có thể sử dụng xét nghiệm chụp động mạch CT để kiểm tra các cục máu đông ở đầu, cổ, ngực hoặc bụng. Thử nghiệm bao gồm việc tiêm một chất tương phản vào máu và hình ảnh máy tính để hiển thị lưu lượng máu và tiết lộ bất kỳ cục máu đông nào.
Bác sĩ có thể yêu cầu chụp X-quang ngực để loại trừ các nguyên nhân có thể khác của một số triệu chứng thuyên tắc phổi, như viêm phổi.
Tìm hiểu thêm
Điều trị
Điều trị cục máu đông liên quan đến việc giảm kích thước cục máu đông và ngăn ngừa cục máu đông mới hình thành.
Phương pháp điều trị điển hình cho cục máu đông bao gồm:
- Thuốc chống đông máu được gọi là chất làm loãng máu, giúp ngăn ngừa cục máu đông mới và ngăn chặn cục máu đông phát triển
- Điều trị tan huyết khối để làm tan cục máu đông
- Vớ (tất) tạo áp lực (compression stockings)
- Lọc tĩnh mạch chủ, là những thiết bị nhỏ mà bác sĩ phẫu thuật có thể chèn vào tĩnh mạch để ngăn ngừa cục máu đông di chuyển đến phổi
Bạn nên nói chuyện với bác sĩ về các lựa chọn điều trị của mình. Khi sử dụng thuốc, nên dùng liều lượng mà bác sĩ kê toa.
Phòng ngừa
Một số loại thuốc, chẳng hạn như thuốc làm loãng máu, có thể giúp điều trị cục máu đông và ngăn ngừa cục máu đông tiếp tục hình thành. Vớ tạo áp lực cũng là một biện pháp phòng ngừa hữu ích.
Mặc dù không phải tất cả các cục máu đông đều có thể tránh được, bạn có thể thực hiện các bước để giúp ngăn chặn chúng. Theo Cơ quan Nghiên cứu và Chất lượng Y tế Hoa Kỳ, các bước này bao gồm:
- Nâng hai chân cao hơn tim 15 cm trong lúc nghỉ ngơi tại giường
- Mang vớ và quần áo lỏng
- Duy trì hoạt động và tuân theo chế độ tập thể dục
- Mang vớ tạo áp lực thường xuyên
- Hạn chế muối trong chế độ ăn càng nhiều càng tốt
- Thay đổi vị trí thường xuyên khi đứng yên trong thời gian dài
- Tránh ngồi hoặc đứng hơn 1 giờ liên tục
- Uống hết thuốc theo chỉ định của bác sĩ
- Tránh đặt gối dưới đầu gối
- Kiềm chế không bắt chéo chân
- Cố gắng tránh va chạm hoặc làm tổn thương chân
Biến chứng
Cục máu đông có thể gây ra các vấn đề y tế nghiêm trọng. Nếu cục máu đông vỡ ra, nó có thể di chuyển đến phổi, tim hoặc não, ngăn chặn lưu lượng máu đến các cơ quan quan trọng này. Bạn có thể bị đột quỵ hoặc đau tim.
Cục máu đông là phổ biến trong thai kỳ, thường là do khả năng di chuyển hạn chế. Nếu cục máu đông xảy ra trong thai kỳ, nó có thể dẫn đến các biến chứng như:
- Thiếu nhau thai, có nghĩa là nhau thai không cung cấp đủ chất dinh dưỡng và oxy cho thai nhi
- Cục máu đông trong nhau thai, có thể gây hại cho thai nhi
- Hạn chế tăng trưởng trong tử cung, ngăn ngừa thai nhi phát triển đúng cách
Những biến chứng có thể xảy ra ngoài những biến chứng thường gặp ở tất cả mọi người, bao gồm:
- Huyết khối hoặc tắc nghẽn, chẳng hạn như DVT hoặc huyết khối tĩnh mạch não (CVT), xảy ra khi cục máu đông hình thành trong não
- Đột quỵ
- Thuyên tắc phổi
- Đau tim
- Huyết khối tĩnh mạch
Tóm lược
Các cục máu đông có thể hình thành hầu hết mọi nơi trong tĩnh mạch hoặc động mạch. Nếu xảy ra, chúng có thể gây ra các biến chứng như đau tim và đột quỵ.
Bạn nên biết về các yếu tố nguy cơ phát triển cục máu đông, có thể bao gồm béo phì, đứng yên trong thời gian dài và mang thai.
Bạn nên nói chuyện với bác sĩ nếu họ gặp các triệu chứng có thể là do cục máu đông.
Tìm hiểu thêm
