Sự bùng phát hiện nay của các bệnh nhiễm trùng với virus corona mới đã làm dấy lên sự lo lắng và lo ngại toàn cầu rằng virus có thể lây lan quá xa và quá nhanh và gây ra tác hại lớn trước khi các quan chức y tế tìm cách ngăn chặn nó. Nhưng thực tế của sự bùng phát virus corona mới là gì?
Vào tháng 12 năm ngoái, các báo cáo bắt đầu cảnh báo ề một loại virus corona mà các chuyên gia chưa từng thấy ở người đã bắt đầu lây lan trong dân số Vũ Hán, một thành phố lớn ở tỉnh Hồ Bắc của Trung Quốc.
Kể từ đó, virus đã lan sang các quốc gia khác, cả trong và ngoài châu Á, khiến các nhà chức trách hàng đầu mô tả đây là một ổ dịch. Vào cuối tháng trước, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tuyên bố tình trạng này là một trường hợp khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng.
Đến nay, virus corona mới – hiện được gọi là 2019-nCoV – đã chịu trách nhiệm cho 63.851 ca nhiễm trùng ở Trung Quốc và 583 trên 24 quốc gia khác trên thế giới. Tại Trung Quốc, virus đã gây ra 1380 ca tử vong. Nó cũng dẫn đến một trường hợp tử vong ở Philippines à 1 ở Hồng Kông.
Nhưng chúng ta thực sự biết gì về virus này? Và nó có khả năng ảnh hưởng đến dân số toàn cầu như thế nào?
Tạp chí Medical News Today (Mỹ) nay đã liên hệ với WHO, sử dụng thông tin mà các tổ chức y tế công cộng đã cung cấp và xem xét các nghiên cứu mới nhất có trong các tạp chí đánh giá ngang hàng để trả lời những câu hỏi này.
1. Virus mới là gì?
2019-nCoV là một loại thuộc chủng coronavirus. Coronavirus là một họ virus nhắm mục tiêu và ảnh hưởng đến hệ động vật có vú. Theo đặc điểm cụ thể của chúng, có bốn cấp bậc chính (các chi) của coronavirus, được gọi là alpha, beta, delta và gamma.
Hầu hết trong số này chỉ ảnh hưởng đến động vật, nhưng một số ít cũng có thể truyền sang người. Những loài có khả năng truyền bệnh cho con người chỉ thuộc về hai trong số các chi này: alpha và beta.
Chỉ có hai coronavirus trước đây đã gây ra dịch bệnh toàn cầu. Đầu tiên trong số này là SARS coronavirus – chịu trách nhiệm cho hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS) – lần đầu tiên bắt đầu lây lan trở lại vào năm 2002, cũng tại Trung Quốc. Dịch virus SARS chủ yếu ảnh hưởng đến dân số Trung Quốc và Hồng Kông, và nó bị dập tắt vào năm 2003.
Một loại khác là coronavirus MERS – hay coronavirus hội chứng hô hấp Trung Đông – xuất hiện ở Ả Rập Saudi vào năm 2012. Loại virus này đã ảnh hưởng đến ít nhất 2.494 người kể từ đó.
2. Virus bắt nguồn từ đâu?
Khi con người bị nhiễm virus corona, điều này thường xảy ra thông qua tiếp xúc với động vật bị nhiễm bệnh.
Một số nguồn mang bệnh phổ biến nhất là loài dơi, mặc dù chúng thường không truyền trực tiếp virus corona cho người. Thay vào đó, việc truyền bệnh có thể xảy ra thông qua một động vật trung gian trực tiếp, thường sẽ – mặc dù không phải lúc nào cũng vậy – là một vật nuôi trong nhà hoặc gần gũi con người.
Vi rút SARS lây lan sang người qua mèo cầy hương, trong khi virut MERS lây lan qua lạc đà một bướu. Tuy nhiên, có thể khó xác định động vật mà từ đó virus corona bắt đầu lây lan.
Trong trường hợp của virus corona mới, các báo cáo ban đầu từ Trung Quốc đã liên kết sự bùng phát với một chợ thủy sản ở trung tâm Vũ Hán. Do đó, chính quyền địa phương đã đóng cửa khu chợ này vào ngày 1 tháng 1.
Tuy nhiên, các đánh giá sau đó đã cho rằng khu chợ này dường như không phải là nguồn duy nhất của sự bùng phát virus corona, vì một số người nhiễm virus đã không thường xuyên xuất hiện ở chợ.
Các chuyên gia vẫn chưa thể xác định được nguồn gốc thực sự của virus hoặc thậm chí xác nhận liệu có một ổ chứa ban đầu hay không.
Người phát ngôn của WHO nhấn mạnh:
“Cho đến nay, chúng tôi chưa biết nguốc gốc cụ thể của 2019-nCoV là gì. Các nhà nghiên cứu ở Trung Quốc đang nghiên cứu vấn đề này nhưng chưa xác định được nguồn”.
3. Virus lây truyền như thế nào?
Mặc dù có khả năng bắt nguồn từ động vật, việc truyền virus corona mới từ người sang người có thể xảy ra, mặc dù nhiều câu hỏi về sự lây truyền của nó vẫn chưa được trả lời.
Theo người phát ngôn của WHO, “Các nhà nghiên cứu vẫn đang tìm hiểu cách thức chính xác của việc truyền từ người sang người”.
“Tại Vũ Hán khi bắt đầu bùng phát, một số người bị bệnh do tiếp xúc với nguồn, rất có thể là động vật, mang mầm bệnh. Sau đó là sự truyền lây lan giữa người với người”, họ đã giải thích và thêm:
“Ví dụ như với các coronavirus khác, lây truyền qua đường hô hấp, nghĩa là virus tập trung ở đường thở (mũi và phổi) và có thể truyền sang người khác qua các giọt nước từ mũi hoặc miệng của họ. Chúng tôi vẫn cần phân tích thêm về dữ liệu dịch tễ học để hiểu toàn bộ phạm vi lây truyền này và cách mọi người bị nhiễm bệnh”.
Trong một cuộc họp báo từ ngày 6 tháng 2, bác sĩ Maria Van Kerkhove, chuyên gia tư vấn của WHO cho biết, hiện tại, chúng tôi biết rằng những người có triệu chứng nhẹ bị nhiễm virus, chúng tôi biết rằng những người có triệu chứng nghiêm trọng đã nhiễm virus. Chúng tôi biết rằng bạn càng có nhiều triệu chứng, bạn càng có nhiều khả năng truyền bệnh”.
Tuy nhiên, khả năng nhiễm trùng không triệu chứng và ảnh hưởng có thể có của nó đối với ổ dịch vẫn chưa rõ ràng.
4. Làm thế nào để nó so sánh với các virus khác?
Các nhà nghiên cứu từ các tổ chức Trung Quốc đã có thể sử dụng các công cụ giải trình tự bộ gen tiên tiến để xác định cấu trúc DNA của virus corona mới.
Người ta đã phát hiện ra rằng 2019-nCoV giống với hai loại virus corona của dơi được gọi là bat-SL-CoVZC45 và bat-SL-CoVZXC21 – trình tự bộ gen của nó giống 88% so với chúng.
Nghiên cứu tương tự cho thấy ADNA của virus mới có tỷ lệ tương đương 79% so với virus coronavirus SARS và khoảng 50% giống như virus MERS.
Tìm hiểu thêm
5. Triệu chứng của nó là gì?
Giống như các virus corona trước đây, virus corona mới gây ra bệnh hô hấp và các triệu chứng ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp.
Theo Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC), các triệu chứng chính của nhiễm trùng 2019-nCoV là sốt, ho và khó thở.
“Thông tin hiện tại cho thấy virus có thể gây ra các triệu chứng nhẹ, giống như cúm, cũng như bệnh nặng hơn. Hầu hết bệnh nhân dường như bị bệnh nhẹ và khoảng 20% dường như tiến triển thành bệnh nặng hơn, bao gồm viêm phổi, suy hô hấp và trong một số trường hợp là tử vong”, phát ngôn viên của WHO nói.
Trong một phiên hỏi đáp chính thức của WHO, bác sĩ Van Kerkhove giải thích rằng các triệu chứng của nhiễm trùng 2019-nCoV có thể rất chung chung, có thể khó phân biệt giữa chúng và các triệu chứng của các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp khác.
Để hiểu chính xác những gì một người đang đối phó, cô nói, các chuyên gia kiểm tra các mẫu virus, kiểm tra xem liệu cấu trúc ADN của virus có khớp với 2019-nCoV hay không.
“Khi một người nào đó mắc bệnh về đường hô hấp, điều đó rất khó khăn – nếu không nói là không thể – ban đầu để xác định họ bị nhiễm bệnh gì. Vì vậy, vì điều này, những gì chúng tôi dựa vào là chẩn đoán xét nghiệm phân tử”, tiến sĩ Van Kerkhove nói.
6. Tác động của nó là gì?
Nhiều người lo lắng về việc liệu dịch bệnh hiện tại sẽ phát triển thành đại dịch. Cũng có nhiều câu hỏi về cách so sánh với các loại virus khác về tỷ lệ lây nhiễm và tỷ lệ tử vong.
Trả lời câu hỏi về vấn đề này, người phát ngôn của WHO nói rằng “Chính quyền Trung Quốc báo cáo rằng khoảng 2 – 4% người nhiễm virus đã chết, mặc dù tỷ lệ tử vong chính xác vẫn khó đánh giá”.
“Đây là một căn bệnh mới và sự hiểu biết của chúng ta đang thay đổi nhanh chóng. Chúng tôi sẽ tiếp tục phân tích thông tin về cả trường hợp hiện tại và bất kỳ trường hợp mới nào”, họ nói thêm.
“Hiện tại, chúng tôi không thể chi tiết về tỷ lệ tử vong của 2019-nCoV, và các nghiên cứu đang được tiến hành. Với MERS, chúng tôi biết rằng khoảng 35% bệnh nhân được báo cáo bị nhiễm MERS coronavirus đã chết. Đối với SARS, WHO ước tính tỷ lệ tử vong trong trường hợp SARS dao động từ 0% đến 50% tùy theo nhóm tuổi bị ảnh hưởng, với ước tính tổng thể về tỷ lệ tử vong trong trường hợp là 14% đến 15%”.
– Phát ngôn viên của WHO
Cho đến nay, số ca nhiễm và tử vong mà 2019-nCoV đã gây ra cũng nhỏ hơn con số do sự bùng phát gần đây của các loại virus cúm đặc biệt có hại, chẳng hạn như cúm lợn (H1N1).
“Với cúm H1N1, từ ngày 12 tháng 4 năm 2009 đến ngày 10 tháng 4 năm 2010, CDC ước tính có 60,8 triệu trường hợp nhiễm bệnh, 274.304 ca nhập viện và 12.469 ca tử vong tại Hoa Kỳ do virus pdm09 (H1N1). Ngoài ra, CDC ước tính rằng 151.700 – 575.400 người trên toàn thế giới đã chết vì nhiễm virus pdm09 (H1N1) trong năm đầu tiên virus lưu hành”, phát ngôn viên của WHO nói.
Theo các đánh giá hiện tại, 2019-nCoV dường như dễ lây nhiễm hơn các coronavirus khác – chẳng hạn như các loại gây ra SARS và MERS – nhưng ít có khả năng dẫn đến tử vong.
Một số ước tính cho thấy tỷ lệ tử vong của virus corona mới nằm trong khoảng 2 – 3%, nhưng không có con số chính thức nào về vấn đề này, vì rất khó để biết dịch bệnh sẽ phát triển như thế nào.
Trong cuộc họp báo của WHO từ ngày 6 tháng 2, các quan chức của WHO đã nhắc lại rằng những người có nguy cơ mắc bệnh nghiêm trọng nhất do nhiễm trùng 2019-nCoV là người lớn tuổi và những người có tình trạng sức khỏe khác làm tổn hại hệ thống miễn dịch của họ.
“Những người trên 80 tuổi gặp rủi ro cao nhất đối với 2019-nCoV liên quan đến tử vong”, các quan chức của WHO cũng cho biết trong cuộc họp báo.
Các báo cáo khác lưu ý rằng rất ít trẻ em bị nhiễm virus corona mới và nam giới có thể gặp nhiều rủi ro hơn phụ nữ.
7. Làm thế nào chúng ta có thể ngăn ngừa nhiễm bệnh?
Các hướng dẫn phòng ngừa chính thức của WHO đề nghị rằng để tránh nhiễm virus corona mới, mọi người nên áp dụng các biện pháp tốt nhất để vệ sinh cá nhân.
Theo phát ngôn viên của WHO:
“Các khuyến nghị tiêu chuẩn để ngăn ngừa lây nhiễm bao gồm rửa tay thường xuyên, che miệng và mũi khi ho và hắt hơi, và nấu chín kỹ thịt và trứng. Tránh tiếp xúc gần với bất kỳ ai có triệu chứng bệnh về đường hô hấp, chẳng hạn như ho và hắt hơi.
Đối với việc đeo khẩu trang bảo vệ, hướng dẫn của WHO quy định rằng mọi người chỉ cần làm điều này nếu họ đang chăm sóc cho người bị nhiễm trùng 2019-nCoV.
Khẩu trang nên che mũi và miệng và được bảo đảm chặt chẽ. Mọi người nên rửa tay kỹ trước khi đeo khẩu trang mới, đảm bảo rằng họ vứt bỏ khẩu trang đã sử dụng một cách thích hợp và làm sạch tay một lần nữa sau khi tháo chúng ra.
8. Virus được điều trị như thế nào?
Hiện tại không có phương pháp điều trị chuyên biệt nào được nhắm mục tiêu cho các bệnh nhiễm trùng do virus corona mới. Khi các bác sĩ phát hiện nhiễm trùng 2019-nCoV, họ nhằm mục đích điều trị các triệu chứng khi chúng phát sinh.
Trong phần hỏi đáp của WHO, Tiến sĩ Van Kerkhove đã giải thích rằng, “Vì đây là một loại virus mới, chúng tôi không có phương pháp điều trị cụ thể cho virus đó. Nhưng vì virus này gây ra bệnh hô hấp, những triệu chứng đó sẽ được điều trị”.
“Kháng sinh sẽ không có hiệu quả chống lại virus”, cô cũng đã nhấn mạnh.
9. Các nhà nghiên cứu đang thực hiện những bước nào?
Trong cùng một câu hỏi và trả lời, Tiến sĩ Van Kerkhove đã lưu ý rằng, “có những phương pháp điều trị đang trong quá trình phát triển” cho virus corona mới. Trong những năm qua, cô cho biết, “nhiều phương pháp điều trị đã được xem xét để điều trị các loại virus corona khác, như virus corona MERS”.
“Và hy vọng, những phương pháp điều trị đó có thể cũng có ích cho virus corona mới”, cô nói tiếp.
Hiện tại có các thử nghiệm lâm sàng đang được tiến hành để tìm ra một phương pháp điều trị và vắc-xin chống lại corona virus MERS, nếu thành công, có thể đặt nền tảng cho việc điều trị và vắc-xin 2019-nCoV.
Một số nhà khoa học cũng đang thử nghiệm sử dụng liệu pháp kháng virus, đây là phương pháp điều trị HIV, chống lại virus mới. Nhưng tại sao các phương pháp điều trị này có thể giữ bất kỳ hứa hẹn nào khi nói về việc chống lại virus corona này?
Theo một số nghiên cứu, sự kết hợp giữa các loại thuốc kháng virus mà các nhà khoa học đang thử nghiệm – lopinavir và ritonavir – có thể tấn công một phân tử chuyên biệt mà cả HIV và virus corona đều sử dụng để sao chép.
Một con đường được cho là đầy hứa hẹn khác là sử dụng baricitinib – một loại thuốc mà các bác sĩ sử dụng để điều trị viêm khớp – chống lại virus corona mới. Các nhà nghiên cứu đã đưa ra ý tưởng này giải thích rằng có khả năng 2019-nCoV có thể lây nhiễm vào phổi bằng cách tương tác với các thụ thể cụ thể có trên bề mặt của một số tế bào phổi.
Nhưng các thụ thể như vậy cũng có mặt trên một số tế bào ở thận, mạch máu và tim. Baricitinib, các nhà nghiên cứu cho biết, có thể phá vỡ sự tương tác giữa virus và các thụ thể quan trọng này. Tuy nhiên, liệu nó có thực sự hiệu quả hay không thì vẫn chưa biết
Trong một cuộc họp báo từ ngày 5 tháng 2, các quan chức của WHO đã giải thích các điều tra viên ưu tiên cho việc thử nghiệm các loại thuốc hiện có để chống lại virus corona mới.
Những loại thuốc như vậy, họ đã đạt được sự chấp thuận chính thức để sử dụng so với các thông số kỹ thuật khác, có nghĩa là chúng phần lớn an toàn. Kết quả là, họ không cần phải trải qua một loạt các thử nghiệm tiền lâm sàng và thử nghiệm lâm sàng mà các loại thuốc mới yêu cầu, có thể mất một thời gian rất dài.
Tìm hiểu thêm
